สอบเทียบคืออะไร และไม่ใช่อะไร

ผลในทางปฏิบัติคือสิ่งที่คนส่วนใหญ่มองข้าม หากเครื่องมือถูกปรับแต่งหรือซ่อมแล้วส่งคืนโดยไม่มีการสอบเทียบใหม่ ใบรับรองที่เก็บอยู่ในแฟ้มก็อธิบายเครื่องมือที่ไม่มีอยู่จริงอีกต่อไป ผลการวัดทุกครั้งที่อ้างอิงใบรับรองนั้นย่อมไม่มีหลักฐานรองรับ และเรื่องนี้จะปรากฏก็ต่อเมื่อมีคนโต้แย้งผล ซึ่งถึงตอนนั้นผลการวัดก็อยู่ในรายงานไปแล้ว

การเปรียบเทียบเครื่องมือของคุณกับเครื่องมืออีกตัวหนึ่งเพียงลำพังไม่ได้พิสูจน์อะไรเลย เพราะคำถามถัดมาคือ แล้วเครื่องนั้นเทียบกับอะไร การสอบกลับได้คือคำตอบ นั่นคือห่วงโซ่ที่มีเอกสารกำกับและไม่ขาดตอน จากเครื่องมือของคุณ ผ่านอุปกรณ์อ้างอิงของห้องปฏิบัติการ ผ่านสถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติ ไปจนถึงนิยามหน่วยวัดในระบบ SI โดยมีค่าความไม่แน่นอนของการวัดระบุไว้ในทุกข้อต่อ

ห่วงโซ่นี้คือสิ่งที่แยกใบรับรองการสอบเทียบออกจากสติกเกอร์แปะเครื่อง ห้องปฏิบัติการที่แสดงห่วงโซ่นี้ไม่ได้ ก็ยังไม่ได้บอกอะไรคุณเกี่ยวกับเครื่องมือของคุณเลย เพียงแต่บอกว่าของที่ไม่รู้ค่าสองชิ้นให้ค่าตรงกันเท่านั้น

ห้องปฏิบัติการที่มีความสามารถทุกแห่งสามารถสอบเทียบแบบสอบกลับได้ ส่วนการรับรองเป็นคนละเรื่อง คือมีหน่วยรับรองที่เป็น independent เข้าประเมินห้องปฏิบัติการตาม ISO/IEC 17025 แล้วเผยแพร่ว่าห้องปฏิบัติการนั้นมีความสามารถทำการวัดใดได้บ้าง ด้วยค่าความไม่แน่นอนเท่าใด รายการที่เผยแพร่นั้นคือขอบข่ายการรับรอง และแคบกว่าสิ่งที่ห้องปฏิบัติการส่วนใหญ่ทำได้ในทางเทคนิค

ดังนั้น คำถามที่ควรถามผู้ให้บริการจึงไม่ใช่ คุณได้รับการรับรองหรือไม่ เพราะเกือบทุกรายจะตอบว่าใช่ แต่คือ การวัดรายการนี้อยู่ในขอบข่ายการรับรองของคุณหรือไม่ และขอดูเอกสารขอบข่ายได้หรือไม่ ห้องปฏิบัติการที่ตอบตรงไปตรงมากำลังบอกสิ่งที่มีประโยชน์กับคุณ ส่วนห้องที่เลี่ยงไปพูดเรื่องอื่น ก็กำลังบอกอะไรบางอย่างกับคุณเช่นกัน